Connect with us

PROF. DR. HÜSAMETTİN İNAÇ

REFERANDUM SÜRECİNDE CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİ VE YENİ YÖNETİM ALGISI

Kamuoyunun malumu olduğu üzere Türkiye’de uzunca bir süredir başkanlık sistemine geçiş tartışmaları yürütülmektedir. AK Parti hükümeti ve meclisteki üç muhalefet partisinden birisinin desteği ile yasal süreci başlatılan sistem değişikliğinin 16 Nisan tarihinde referanduma sunulması kesinlik kazanmıştır. Literatürde geçen “başkanlık” kavramının Türk yönetim pratiklerine uygun bir biçimde “cumhurbaşkanlığı” olarak isim değişikliğine uğradığı yeni sistem önerisi 20. Yüzyılın başından günümüze dek yoğun bir biçimde tartışılmıştır. 1908’de başlayan İkinci Meşrutiyet döneminde, Sait Halim Paşa ile gündeme gelen başkanlık tartışmaları Erbakan, Demirel, Türkeş ve Özal gibi Türk Siyasal yaşamına damga vurmuş siyasetçilerce savunulmuş ancak hiçbiri bu sistem değişikliğini gerçekleştirebilecek siyasal ve toplumsal olgunluğa erişememiştir.
Recep Tayyip Erdoğan tarafından başlatılan son dönem başkanlık tartışmaları bağlamında görülen odur ki mecliste gereken nitelikli oy çokluğu yakalanacak ve referandumda da halkın büyük teveccühü ile sistem değişikliği gerçekleşecektir.
20 Ocak tarihinde Cumhurbaşkanlığının yetkilerine dair anayasa değişikliği (namı diğer Başkanlık rejimi) ikinci tur görüşmeleri tamamlandı ve referandum kararı çıktı. Artık kararı halkımız verecek. Her zaman sağduyulu olan Türk Milleti 16 Nisan tarihinde yapılması planlanan referandumda egemenlik haklarını sonuna kadar kullanacak. Büyük bir sürpriz olmazsa beklentiler, değişikliğin kabul edileceği yönünde. Bu değişiklikle devletin rejimi değişmiyor ama özellikle yürütmenin sistemi köklü dönüşüme hazırlanıyor. Artık vesayet sisteminin kalktığı ve hem Yasamanın hem de Yürütmenin birbirinden daha bağımsız ve özerk bir biçimde işletileceğini söyleyebiliriz.
Hiç kuşkusuz bu güne kolay gelinmedi. Onlarca yıldır Başkanlık sistemi ülkemizde onlarca kere düşünüldü ve tartışıldı. Çoğu kez siyasiler, özellikle de bazı Cumhurbaşkanları bu tür taleplerle zaman zaman gündeme geldiler. Sadece Cumhurbaşkanlığı yapmış olan siyasiler değil, 70’li yıllarda pek çok siyasetçi de mevcut tıkanıkların önüne geçebilmenin ancak Başkanlık sistemiyle mümkün olabileceğine dair sözler etmişler, hatta seçim beyannamelerinde açıkça dile getirmişlerdi. Ancak bu durum hiçbir zaman değiştirilmedi ya da değiştirilmeye cesaret edinilemedi. Bu nedenle yönetim sistemimiz hep siyasi nedenlerle tıkanmak zorunda kaldı. Sürekli olarak tıkanan parlamenter sistem, vesayet üzerinden ancak darbelerle çözülebildi. Darbelerin sonuçları üzerine konuşmaya, kafa yormaya gerek bile yok. Zira sonuçları oldukça aşikâr.
Bir şekilde tıkanan sistemin açılması için yapılan anayasa düzenlemeleri başka bir tıkanıklığın hortlamasına yol açtı. Nitekim sebepleri ve sonuçlarıyla birlikte 15 Temmuz darbe girişimi söz konusu tıkanıkların belki de en korkunç olanıydı. Yürütme erki sürekli olarak manipüle edildi ve siyaseten tıkandı. İşte Başkanlık sistemi olarak da bilinen bu düzenleme zar zor işleyebilen Yürütmeyi tek elde toplayarak gerçek anlamda işlevsel hale getirecek. Böylece ilk olarak yürütmede meydana gelen iki başlılık sona erecek, ikinci olarak da siyaseten meydana gelen manipülasyonların da önü kesilecek.
Ancak Yürütmenin tek elde toplanması tek başına sorunları çözecekmiş gibi gözükmüyor. Zira bu konuda toplumda endişe yaratmaya çalışan farklı kesimler ve ana muhalefet, acımasız biçimde sistemin tek adam hatta sözüm ona diktatör yaratacağı endişesini öne sürüyor. Diktatör oluşturma endişelerinin aksine yeni sistem, toplumun daha önce yok sayılan farklı kesimlerinin parlamento nezdinde temsiliyet gücünü daha da artıracaktır. Elbette ki değişiklik şu an ki haliyle zannedildiği gibi totaliter bir rejim doğurmayacaktır. Zira dengeler sistemi bir binanın ana kolonu gibi hassas biçimde kurulmuştur. Sıra bu denge sisteminin duvarlarını örmeye ve her türlü yağmur ve karlı havda akıtmayacak bir çatıyla kaplamaya gelmiştir. Peki, bu yeni binanın duvarları ve çatısı nasıl güçlü bir şekilde yapılacak? Asıl soru bu… Bu sorunun cevabı ise bir dizi kanunla yeni sistemin yeni merkezi yapılanmasını kurmak ve Yürütmeyi çağın gerektirdiği esneklik ve hızlılığa uygun hale getirmek.
Yeni Yürütme sisteminin öncelikli sorunu merkezi yönetimi ciddi bir şekilde elden geçirmektir. Ardından merkezi yönetimin yapması gereken ilk iş, taşra sistemini revize etmektir. Dolayısıyla kamu yönetimini ciddi bir biçimde yapılandırmak zorundayız. Zira hali hazırdaki yapı eski müesses nizamın bir temsilcisi olarak, geçmişin sorunlarını sıklıkla gündeme getirmeye aday. Bugünkü yapısıyla Türk Kamu Yönetimi ciddi ölçüde hantal, aşırı büyümüş, gerek örgüt yapısı gerekse de işleyişiyle problemli durumda. Aşırı derece büyümüş ve gündelik hayatın her alanına sızmış bir kamu yönetimi mevcut sorunları çözmekte ve FETÖ başta olmak üzere her türlü bölücü ve yıkıcı yasa dışı yapılarla mücadele etmekte zorlanmakta. Bunun düzeltilebilmesi için Başkanlık sistemine uygun esnek, ani değişikliklere cevap verebilen, kadro ve muhteviyat açısından zengin bir merkezi yönetim kurmak zorundayız. Bu tarz bir kamu yönetiminin ise liyakate önem veren, iyi eğitilmiş ve etkin bir memurluk sistemine ihtiyacı bulunuyor.
Bu konuda yapılacak işleri üç aşamalı bir plan dâhilinde uygulamaya sokmak mümkün. Birinci olarak, merkezi yönetim yeniden yapılandırılmalı. Bu konuda gerekirse yeni bakanlıklar kurulmalı ya da çağa uyum sağlayamayan bakanlıklar ortadan kaldırılmalı. İkinci olarak, etkin ve her türlü bölücü siyasetten arındırılmış bir yerel yönetimler reformunun yapılması gerekmekte. Bu amaçla büyükşehir belediyelerinin sayısı artırılabilir. Üçüncü aşama ise elbette ki yeniden yapılandırılmış, liyakati gözeten, etkin ve verimli bir kamu yönetimi sisteminin kurulması. Bu düzenlemeler yapılmadığı ya da gerçekleştirilmesi ertelendiği sürece Yürütmenin eskiye dayalı sorunları sıklıkla ve bu kez daha güçlü biçimde tezahür edebilir.
Peki, partili cumhurbaşkanlığı modeli yönetim sistemimizi nasıl ve ne istikamette değiştirecek?
Başkanlık sistemi ile kararlar daha hızlı alınacak ve seçim sonrası hükümet kurulamaması ihtimalini ortadan kalkacak,
Devlet merkezileştirilerek parlamenter sistemde yaratılması çok kolay olan krizler engellenmiş olacak
Yüzde ellinin üzerinde oy olması gereken başkan toplumun her kesimine hitap edecek ve bu da toplumsal bütünleşmeyi sağladığı gibi parçalanmayı engelleyecek. Türkiye’yi girdiği bu yoldan geri döndürmenin tek yolu onu parçalamaktan geçmektedir.
Türkiye yeni oluşan yeni dünya düzeninde başkanlık sistemiyle çok daha etkin bir rol üstlenebilecek
Atanmış bürokratlar seçilmişlere hükmetme gücünü kaybedecek ve gerçek ve mutlak manada milli irade tecelli edecek
Yasama ve yürütme arasındaki bağ kopacak ve her türlü istismar ile yolsuzluğun önüne geçilecek
Meclis ve milletvekilleri kanun yapmak, kaldırmak ve değiştirmek gibi asli görevleri olan işlerle ilgilenecek
1830 Tanzimat fermanıyla Padişah, Parlamento ve bürokrasi organlarında tecessüm eden parçalanma son bulacak, devletin merkezileşmesi sağlanarak kolektif akıl siyasanın oluşmasında tek etkin güç olacak
Türkiye’de atanmış bürokrat hancı, seçilmiş milletvekili yolcudur. Atanmış seçilmişten üstündür. Bu durum, egemenliğin halkta olmadığını, milli iradenin mecliste tecelli etmediğini gösterir. Milli irade başkanlık sistemiyle meclise yansıtılabilecektir.
Trump’la beraber Trump, Putin ve Erdoğan önderliğinde yeni bir dünya kurulacaktır. Ancak kendi içimizde dış politik refleksi güçlü ve kendi içinde bütünlüğünü sağlamış ve yürütmeyi güçlendiren bir başkanlık sistemine geçmemiz kaydıyla biz bu yapının bir parçası olabiliriz.
Sonuç itibarıyla partili cumhurbaşkanlığı olarak somutlaşan başkanlık sistemi, hem devleti merkezileştirerek hem içeride ve hem de dışarıda hızlı karar alabilmeyi mümkün kılacak, parlamenter krizleri, parçalanma ve bölünmeyi önleyecek ve hem de uluslararası düzeyde yeni kurulacak ittifakın güçlü bir üyesi haline getirecektir. Parlamento, Cumhurbaşkanı ve bürokratlar olarak karar alma sürecinin üç parçaya bölünmesinin ortaya çıkardığı anayasal meşruiyete dayanan kaosun önüne geçilecek ve böylelikle koalisyonlar, erken seçimler, zayıf hükümetler gibi istikrarsızlık yaratacak muhtemel senaryolar tarihin tozlu raflarındaki yerini alacaktır.

Prof. Dr. Hüsamettin İNAÇ
Dumlupınar Üniversitesi
İİBF Dekanı
Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı
husamettininac@yahoo.com

Continue Reading

Facebook

Öne çıkanlar