ÜLKELER BAZINDA TÜRKİYE’NİN ASYA PASİFİK POLİTİKASI

Genel olarak Türkiye’nin Asya pasifik bölgesine yönelik politikaları belli başlı ülkelerden üzerinde yürütülmektedir. Bu ülkeler aynı zamanda Türkiye’nin Asya Pasifik bölgesi ile ilişkilerinin saç ayaklarını oluşturmaktadır. Bu ülkeler: Çin, Japonya ve Güney Kore’dir. Kuşkusuz diğer ülkelerle de önemli ilişkilere sahip olan Türkiye, bu ilişkileri tamamlayıcı nitelikte kullanmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’nin Asya-Pasifik bölgesine yönelik politikasının saç ayaklarını oluşturan bu ülkelerle Türkiye’nin ilişkilerine kısaca bakmak gerekmektedir.

Türkiye-Japonya İlişkileri

Asya’nın doğu ve batı uçlarında yer alan ve çağdaşlaşma süreçlerini ulusal kimlik ve kültürlerinden ödün vermeksizin geliştirme ortak paydasına sahip olan Türkiye ile Japonya arasındaki dostluk 20. yüzyılın son dönemine uzanmaktadır. Sultan İkinci Abdülhamit’in Japon İmparatoru Meiji’ye mukabil hediyelerini ve dostluk mesajını götürmek üzere 1890 yılında Japonya’yı ziyaret eden Ertuğrul firkateyni dönüş yolunda Kushimoto açıklarında batmış ve 532 denizcimiz yaşamını yitirmiştir. Bu elim olay sonrasında önce Oşimalı Japon köylülerinin denizcilerimizin kurtarılmalarına yönelik gayretleri, kazanın duyulmasıyla birlikte de Japon halkı ve makamlarının yaralılarımız ile şehitlerimizin ailelerine yönelik ilgi ve yardım kampanyaları Türk-Japon dostluğunun temellerini oluşturmuştur.

Bu bağlamda İran-Irak Savaşı sürerken 1985 yılında Tahran’da mahsur kalan çok sayıda Japon vatandaşının Japon makamlarının yardım çağrısı üzerine Türk Hava Yolları tarafından Japonya’ya götürülmeleri de ilişkilerdeki bir diğer duygusal dönüm noktasını teşkil etmiştir. Türkiye ile Japonya arasındaki diplomatik ilişkiler 1924 yılında kurulmuş, Japonya nezdindeki ilk temsilciliğimiz ise 1925 yılında açılmıştır.

Türk-Japon ilişkilerinde esas gelişme 1980’lerde olmuştur. İlk adım, zamanın Japonya Dışişleri Bakanı Shintaro Abe’nin 1983 yılı Ağustos ayında gerçekleştirdiği Türkiye ziyaretiyle atılmış ve Japonya hakkında geniş bilgiye sahip zamanın Başbakan Turgut Özal’ın varlığı da bu gelişmenin önemli etkenlerinden biri olmuştur. “İran-Irak Savaşı”nın başladığı 1985 yılının Mart ayında, İran’da bulunan yabancıların ülkelerine gönderilmelerine yönelik çalışmalarda, yabancı ülke havayollarının önceliği kendi vatandaşlarına vermeleri ve Japon vatandaşlarını taşımayı reddetmeleri neticesinde Tahran’da mahsur kalan 215 Japon vatandaşının, Japonya’nın Tahran Büyükelçisi Yutaka Nomura başta olmak üzere çok sayıda kişinin yoğun girişimleri neticesinde Türk Hava Yolları’nın düzenlediği özel bir seferle Türkiye’ye getirilmesi, Japonya ile Türkiye arasındaki dostluk ilişkilerinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. .

Başbakanı Turgut Özal’ın 1985 yılı Mayıs ayında Japonya’yı ziyaretinin ardından, 1986 yılı Mart ayında da Japonya-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Grubu Başkanı ve Japonya eski Başbakan Yardımcısı Shin Kanemaru Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirmiştir. 1986 yılı Mayıs ayında Japonya Altes Prensi Takahito, eşiyle birlikte ikinci Türkiye ziyaretini gerçekleştirmiştir. Japon Hükümeti tarafından sağlanan Yen kredisiyle inşa edilen Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün 1988 Temmuz ayında gerçekleştirilen açılış törenine katılmak amacıyla

Japonya-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Grubu Başkanı ve Japonya eski Başbakan Yardımcısı Shin Kanemaru başta olmak üzere çok sayıda parlamenterin Türkiye’ye gelişi, Japonya-Türkiye ilişkilerinin daha da yakınlaşmasına önemli katkılarda bulunmuştur.

Japonya İmparatoru Hirohito’nun 1989 yılı Şubat ayında düzenlenen cenaze merasimine Başbakan Turgut Özal, eşiyle birlikte katılmıştır.1989 yılında , Japonya ile Türkiye arasında Havacılık Hizmetlerine İlişkin Anlaşma imzalanmış ve 1990 yılında iki ülke arasında doğrudan uçuş seferleri başlamıştır.1990 yılı Kasım ayında Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Japonya İmparatoru Akihito’nun tahta çıkma törenine katılmak üzere Japonya’yı ziyaret etti.

2000’li yıllarla birlikte, Japonya ile Türkiye arasında gerçekleştirilen üst düzey ziyaretlerde önemli bir artış gözlenmeye başlamıştır. 2000 yılı Nisan ayında Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı İsmail Cem’in, Japonya Dışişleri Bakanı’nın davetlisi olarak gerçekleştirdiği Japonya ziyareti sırasında, Japonya ile Türkiye’nin gelecekteki işbirliği ilişkilerinin pusulası niteliğinde olacak “Japon-Türk Ortak Çalışma Planı” iki ülke Dışişleri Bakanları tarafından imzalanmıştır. Devlet Bakanı Fikret Ünlü ve Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz, 2000 yılı Haziran ayında Tokyo Camii’nin açılış törenine katılmak üzere Japonya’yı ziyaret etmişlerdir.

Ocak 2002’de Türkiye’yi ziyaret eden Japonya Dışişleri Bakanı Makiko Tanaka, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Bülent Ecevit ve Dışişleri Bakanı İsmail Cem ile Afganistan’ın geleceği ve Ortadoğu’daki gelişmeler gibi konular hakkında görüş alışverişinde bulunmuştur. 2002 yılı Ocak ayında, Japonya Senatosu Başkan Yardımcısı Shoji Motooka, Türkiye’yi ziyaret etmiş ve İstanbul’da olası bir depreme karşı Boğaziçi Köprüsü’nün ayaklarının güçlendirilmesi için Japonya tarafından Türkiye’ye 100 milyon dolar kredi temin edileceğini açıklamıştır. Senato Başkan Yardımcısı Motooka bu ziyaretinin ardından Japonya Senatosu Japonya- Türkiye Dostluk Grubu’nun tesis edilmesinde öncülük yapmış ve grubun Başkanlığı’na seçilmiştir.

Devlet Bakanı Edip Safter Gaydalı, 2002 yılı Ocak ayında Tokyo’da düzenlenen “Afganistan’ın Yeniden İnşası” konulu uluslararası toplantıya Türkiye’yi temsilen katılmıştır. 2002 yılı Nisan ayında, Ulaştırma Bakanı Oktay Vural, “Boğaz Tüp Geçişi Projesi”ne ilişkin görüşmelerde bulunmak üzere Japonya’yı ziyaret etmiştir. 2002 yılı Temmuz ayında, Japonya-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Grubu Başkanı ve Japonya Temsilciler Meclisi Üyesi Kanezo Muraoka, beraberindeki heyetle birlikte Türkiye’yi ziyaret etmiş ve Türk Parlamenterlerle görüş teatisinde bulunmuştur.

2002 Kasım ayında ise Japonya Dışişleri Bakan Yardımcısı Toshimitsu Motegi, Japonya Başbakanı’nın Özel Temsilcisi sıfatıyla Türkiye’yi ziyaret etmiş ve Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış ile Irak konusunda görüşmelerde bulunmuştur. Şubat 2003 tarihinde, Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı Ertuğrul Yalçınbayır Japonya’yı ziyaret ederek, “2003 Japonya’da Türkiye Yılı” etkinliklerinin açılışını Japonya Altes Prensi Tomohito ile birlikte gerçekleştirmiştir. 2003 yılı Mart ayında, Japonya Temsilciler Meclisi üyesi ve eski Dışişleri Bakanı Taro Nakayama, Japonya Başbakanı’nın Özel Temsilcisi olarak Türkiye’yi ziyaret etmiş ve Başbakan Abdullah Gül ve Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış ile Irak konusuna ilişkin görüş alışverişinde bulunmuştur.

2003 yılı Haziran ayında TBMM Başkanı Bülent Arınç, Japonya Senato Başkanı Hiroyuki Kurata’nın davetine icabetle beraberindeki heyetle birlikte Japonya’yı ziyaret etmiştir. TBMM Başkanı Arınç bu ziyareti sırasında Japonya İmparatoru Akihito tarafından da kabul edilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanı Erkan Mumcu, 2003 yılı Temmuz ayı sonunda Japonya’ya gitmiş ve “2003 Japonya’da Türkiye Yılı” etkinlikleri kapsamında düzenlenen “Türkiye’de Üç Büyük İmparatorluk: Hitit, Bizans, Osmanlı” sergisinin Ağustos ayında gerçekleştirilen açılışına onur konuğu olarak katılmıştır.

2003 Eylül ayında, Japonya Senatosu Başkan Yardımcısı ve Japonya-Türkiye Senato Dostluk Grubu Başkanı Shoji Motooka, TBMM Başkanı Bülent Arınç’ın davetine icabetle Türkiye’yi ziyaret etmiş ve TBMM Başkanı Arınç ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere üst düzey Türk yetkililerle görüş alışverişinde bulunmuştur. 2003 yılı Aralık ayında, Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, Japonya Dışişleri Bakanı Yoriko Kawaguchi’nin davetine icabetle gerçekleştirmiş olduğu Japonya ziyareti sırasında Japonya Başbakanı Junichiro Koizumi ile de görüşmelerde bulunmuştur. Türkiye-Japonya Parlamentolar arası Dostluk Grubu Başkanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Grup üyesi milletvekillerinin eşlik ettiği Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Gül, “2003 Japonya’da Türkiye Yılı” kapsamında düzenlenen “Türkiye’de Üç Büyük İmparatorluk: Hitit, Bizans ve Osmanlı Sergisi”nin Osaka kentindeki açılışını da gerçekleştirmiştir.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Japonya Başbakanı Junichiro Koizumi’nin daveti üzerine 2004 yılı Nisan ayında Japonya’ya bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Başbakan Erdoğan’ın eşiyle birlikte gerçekleştirdiği bu gezide kendisine ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı Ali Babacan, Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım, Sağlık Bakanı Recep Akdağ, Kültür ve Turizm Bakanı Erkan Mumcu, Türkiye-Japonya Parlamentolar arası Dostluk Grubu Başkanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Grup üyesi milletvekilleri ile işadamları eşlik etmiştir. Japonya Başbakanı Koizumi başta olmak üzere üst düzey Japon yetkililerle görüşmeler yapan Başbakan Erdoğan, Japonya İmparatoru Akihito tarafından da kabul edilmiştir. 2004 yılı Temmuz ayında Japonya Altes Prensi Tomohito eşiyle birlikte Türkiye’ye gelerek, “Kırşehir İli Kaman İlçesi, Anadolu Arkeoloji Enstitüsü ”nün açılış törenine iştirak etmiştir.

2013 yılında “Stratejik Ortaklık” düzeyine yükseltilen siyasi ilişkilerimiz son dönemde karşılıklı üst düzey ziyaretlerin de katkısıyla hızla gelişmektedir. Japonya ile Türkiye arasında geçmişe uzanan köklü ilişkilerin daha da geliştirilmesi ve Türkiye’nin tanıtımına katkı sağlamak amacıyla 2003 yılı “Japonya’da Türkiye Yılı”, 2010 yılı da “Türkiye’de Japon yılı” olarak kutlanmıştır. Ertuğrul Fırkateyni faciasının 125. yıldönümü olan 2015 yılı içerisinde her iki ülkede çeşitli anma etkinlikleri ve ziyaretler gerçekleştirilmiştir.

Prof. Dr. Hüsamettin İNAÇ

husamettininac@yahoo.com


Web Tasarım: Arena Ajans