Connect with us

DR. CEM ÇERKEŞ

AŞI NEDİR KİMLERE YAPILIR? ERİŞKİN AŞILAMA NEDİR?

Aşı, hastalıklara karşı bağışıklık sağlama amacı ile insan veya hayvan vücuduna verilen, zayıflatılmış hastalık virüsü, hastalık etkeninin parçaları veya salgıları ile oluşturulan çözeltidir.
Mikroplar veya virüslerce oluşturulan hastalıklara karşı vücut, bağışıklık sistemi ile yanıt verir. Bağışıklık sisteminin hastalık etkeni vücuda girmeden, yani hastalık gelişmeden, etkeni tanıması ve onu yenecek yanıtı geliştirmesi (Örneğin vücudun gerekli antikoru üretmesi), aşılamanın temel ilkesidir. Bu amaçla hastalık yapma yetisi azaltılmış hastalık etkeni (tüberküloz (BCG) aşısında olduğu gibi) kullanılabilir.
Tüm hastalık etkenleri için hastalık yetisi azaltılmış mikro organizma bulunamayacağı için, etkenin dış kılıfı gibi parçaları ya da salgıladığı maddeler (difteri (DBT) aşısı gibi) kullanılabilir.
Aşı, özellikle küçük çocuklara her ne kadar korkutucu ve ürkütücü görünse de aşı sağlık içindir, aşırı veya fark edilemeyecek kadar etkisiz virüsler, salgınlar vb. için hem çok önemlidir hem de faydalı bir önlemdir.
Dünya’da kullanılan ilk aşı çiçek aşısıdır.(1796-Edward Jenner) Bu aşı 1801 yılında Jenner metoduyla İstanbul’da üretilmiştir. Dünyadaki ikinci aşı kuduz aşısıdır. (1885-Louis Pasteur)
Aşı uygulama yolları ; İntramusküler (İM)• İntravenöz (İV)• Deriyi çizmek• İntradermal• Subkutan
• Buruna damlatmak veya püskürtmek (Kitle aşılamalarında )• Ağızdan vermek şeklindedir.
Aşılama hastalığa sebep olan mikropla karşılaşmadan önce vücuda zayıflatılmış veya ölü mikrobu vererek, vücudu o hastalığa karşı hazırlıklı hale getirmeyi amaçlar. Böylece vücudun bağışıklık hücreleri mikrobu tanır ve mikroba karşı koruyucu nitelikte bağışıklık maddeleri (antikorlar) salgılar. Unutulmaması gereken nokta immunolojik hafızanın uzun süreli olmasına rağmen tamamen mükemmel olmadığıdır. Bu sebeple etkin ve güçlü bağışıklık yanıtının elde edilmesi için belli aralarla birden çok aşı yapılması veya bu aşıların belli aralıklarla tekrar edilmesi gerekir. Bu tekrar aşılarına pekiştirme (rapel) aşıları denir.
Bulaşıcı hastalıklara karşı üretilen aşılar, hastalığı hiç geçirmemiş kişilere verilir. Aşılanmış kişiler ya hiç hastalanmazlar ya da hastalığı hafif geçirirler.
Ülkemizde çocuklar doğumdan itibaren belirli bir aşı takvimine göre aşılanırlar. Düzenli olarak uygulanan aşılar; verem, difteri,çocuk felci, boğmaca, tetanos, kızamık, kızamıkçık, kabakulak,Hepatit B’dir. 2006 yılından itibaren de Haemophilus influenza (Hemofilyus inflüenza) tip B (hib) aşısı takvime eklenmiştir.Aşılar için her zaman Aile Hekiminizden bilgi alabilirsiniz.
Erişkinler, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, influenza (grip), pnömokok, difteri, boğmaca, tetanoz, Hepatit A ve B, meningokok, kuduz, human papilloma virüs ve herpes zoster gibi birçok hastalıktan aşılar sayesinde korunabiliyor. İşte erişkinlerde hayat kurtaran o aşılar;
Mevsimsel Grip Aşısı: Her yıl grip mevsimi başlamadan Ekim-Kasım aylarında bir doz yapılması öncelikle risk grubunda olan kişilere önerilir. Aşının özellikle önerildiği kişiler, 50 yaş ve üzeri bireyler, 6 – 23 ay arası çocuklar; kalp hastalığı, akciğer hastalığı, astım, böbrek hastalığı, diyabet gibi metabolik hastalıkları olanlar; 6-18 ay arası, uzun süreli aspirin tedavisi alması gereken kişiler, grip sezonunda 4 ayını geçmiş hamileler; grip komplikasyonları açısından riskli kişilerle ve 6 aydan küçük bebeklerle yaşayan kişiler, öğrenciler ve sağlık çalışanlarıdır.
Zatürre Aşısı: Zatürre akciğerin hafif veya şiddetli iltihabıdır. Küçük çocuklar ve ileri yaştaki bireylerde ciddi seyredebilir. Zatürre yakın temasla bulaşır. Streptococcus Pneumoniae hastaneye yatış gerektiren zatürrelerin yüzde 30-50’sinden sorumludur. Sigara kullanımı, solunum yollarının viral enfeksiyonları riski arttırır. Aşının özellikle önerildiği kişiler; 65 yaş ve üzerindekiler, kronik hastalığı olanlar; kalp, akciğer, diyabet, kronik karaciğer hastalığı olanlar, Alkol bağımlıları, dalağı alınmış olanlar, bağışıklığı baskılanmış olanlar, astım hastaları ve sigara kullanıcılarıdır.
Tetanoz Aşısı: Tetanoz oksijensiz ortamda toksin üreten C.tetani isimli bakterinin oluşturduğu hastalıktır. Toprakta yaygın olarak bulunur. Sinir sisteminde hastalık oluşturur. Her türlü yaralanmayla oluşabilir. Başlangıçta 3 doz aşılanmanın ardından 10 yıl ara ile hatırlatma dozları gereklidir.
Hepatit B Aşısı: Bölgelere göre farklılıklar olmakla birlikte Türkiye’de toplumun ortalama yüzde 5’i Hepatit B bulaştırıcısıdır. Karaciğerin kronik hastalığı sonucunda siroz ve karaciğer kanserine yol açabilir. Sağlık çalışanları, ailesinde taşıyıcı veya hasta olan kişiler, çok eşliler, uyuşturucu kullananlar, başka karaciğer hastalığı olanlar, seyahat edenler bu hastalık için risk grubudur.
Zona Aşısı: Zona olan bireylerin geçmişinde hayatın herhangi bir döneminde geçirilmiş suçiçeği hastalığı vardır. Suçiçeği geçirmiş bir kişinin yaşamı boyunca zona geçirme riski yüzde 25-30’dur. Zona döküntüleri tipiktir. Tek taraflı Ağrı ve kaşıntıyla başlar. Nadiren döküntüsüz olabilir. Komplikasyon gelişebilir. Aşı, zonanın sıklık ve şiddetini azaltır. Bir veya iki doz aşı yeterli koruma sağlar.
Kızamık – Kızamıkçık – Kabakulak Aşıları: Önceden kızamık için aşılı olduğunu ya da kızamık geçirdiğini belgeleyen erişkinler dışında tüm erişkinlere uygulanmalıdır. Önerilen 4 hafta ara ile 2 doz şeklindeki uygulamadır. Sağlık personeli, uluslararası seyahat edecek olanlar ve salgın durumlarında o toplumdaki erişkinler, özellikle aşılanması önerilen gruplardır.
Erişkin kabakulak aşılaması için de kızamık aşılanmasındaki öneriler aynı şekilde geçerlidir. Erişkin yaşta kabakulak geçirildiğinde sağırlık, infertilite (kısırlık) ve menenjit gibi komplikasyonlar daha sık geliştiği için bağışık olmayan tüm erişkinlere kabakulak aşısı yapılması önemlidir. Kızamıkçık için erişkinde hedef kitle doğurganlık çağındaki kadınlardır. Hedef gruptakiler için güvenilir bağışıklık öyküsü yoksa serolojik tetkik gerektirmeksizin aşılama yapılabilir.
Meningokok Aşısı: Dalağı alınmış olanlar, bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar, endemik bölgelere seyahat edecek olanlar; HIV enfeksiyonu olanlar, askeri birlikler, yatılı okullar gibi enfeksiyon geliştiğinde salgın olasılığı olan kalabalık ortamlarda bulunan kişilere önerilir.
Hepatit A Aşısı: Risk grubunda olanlar, Hepatit A’nın endemik olduğu yere yolculuk edenler, askeri personel, homoseksüel ve biseksüel erkekler, parenteral ilaç alışkanlığı olanlar, kronik karaciğer hastalığı olanlar, pıhtılaşma faktörü verilenler, Hepatit A yönünden iş riski olanlar (temizlik işçileri, gıda işlerinde çalışanlar gibi), kreşlerde çalışanlar, mental retarde hastaların bakıldığı merkezlerde kalanlar ve çalışanlardır.
Human Papilloma Virus (HPV) Aşısı: Seksüel aktif kadınların yüzde 50’si 2 yıl içinde enfekte olur. Yaşam boyu yakalanma riski yüzde 80’dir. Enfekte kadınların yüzde 80’inin erkek partnerinde de HPV bulunur. Temel bulaşma yolu cinsel ilişkidir ve en etkili korunma yöntemi aşıdır. Aşı 9-26 yaş arasındaki kadınlara önerilmektedir. Hedef kitle seksüel aktiviteye başlamamış genç kızlar olmalıdır. Aşı, bağışıklığı baskılanmış kadınlara önerilebilir ancak etkinliği net olarak kanıtlanmamıştır. Emzirme sırasında uygulanabilen aşının gebelik sırasında uygulanması önerilmemektedir.
Kuduz Aşısı: Şüpheli temas oluşmadan risk grubuna aşılama yapılabilir. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışan kişiler (veteriner hekimler, hayvan bakıcıları, kuduz laboratuvarı çalışanları, korucular), kuduz ihtimali olan hayvanlarla sık temas eden kişiler, köpek kuduzunun yüksek olduğu, buna karşı uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenler bu gruptadır. Toplam 3 doz önerilir. Şüpheli hayvan teması sonrasında ise öncelikle yara bölgesi bol su ve sabunla yıkanarak, en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Aşılar en güvenli tıbbi uygulamalar arasında sayılabilir. Ancak küçük çaplı yan etkiler görülebilir, bunlar arasında aşı yerinde Ağrı, kızarıklık, ateş, kırgınlık, halsizlik sayılabilir. Aşıya gitmeden önce ateş düşürücü verilmesine gerek yoktur, öncesinde verilen ateş düşürücülerin aşıların etkisini azalttığı bulunmuştur,aşıdan sonra gerek olursa doktora danışılarak verilebilir. Aşılamanın çocuk ve halk sağlığı alanındaki önemi dikkate alındığında, her anne ve babanın çocuklarının aşıları konusunda son derece duyarlı ve titiz olması gerekmektedir. Ebeveynlere; maalesef son zamanlarda internet ortamında yer alan aşıların gereksiz olduğuna dair hiçbir bilimsel desteği olmayan yazılara inanmamaları ve en doğru bilgiyi hekimlerinden almaları öneririm.SAĞLICAKLA KALIN….

Continue Reading

Facebook

Öne çıkanlar